Visie – Wat willen we bereiken in een veranderende omgeving? De wereld in 2050 – Trends
Vooruitkijkend naar de wereld in 2050, is er een aantal trends en ontwikkelingen te onderscheiden. De trends die we hier benoemen, drukken hun stempel op de waterketen vanuit de Nederlandse context. Dit kunnen ook invloeden zijn die vanuit Europees of globaal niveau doorwerken in Nederland.
- Demografische ontwikkelingen
De Nederlandse bevolking groeit. Volgens berekeningen van het CBS1 groeit het inwoneraantal in 2050 tot 19,6 miljoen en is een kwart van de bevolking 65 jaar of ouder. De woningbouwopgave zal ervoor zorgen dat de bebouwde omgeving in omvang groeit. Nieuwe woningen moeten op het drinkwaternetwerk en de riolering worden aangesloten. Voor de waterketen betekent dit dat de totale vraag naar drinkwater blijft toenemen, evenals het volume afvalwater. De verwachting is dat door vergrijzing de concentraties van medicijnen in het water toenemen. - Klimaatverandering en toename weersextremen
In de Klimaatscenario’s van het KNMI3 worden vier paden gepresenteerd die het mogelijk toekomstige klimaat van Nederland rond 2050, 2100 en 2150 beschrijven. Alle vier scenario’s laten zien dat we te maken krijgen met zeespiegel- en temperatuurstijging, drogere zomers en nattere winters. Voor de waterketen leidt dit onder andere tot verzilting van het water, verminderde waterbeschikbaarheid in tijden van droogte en grotere kans op rioolwateroverstortingen. De Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie stelt dat Nederland in 2050 waterrobuust en klimaatbestendig moet zijn. - Beschikbaarheid drinkwaterbronnen (kwalitatief en kwantitatief)
De levering van schoon drinkwater staat onder druk. Dit is een gevolg van zowel de kwaliteit als de
kwantiteit van de drinkwaterbronnen. De kwaliteit van drinkwater voldoet bij veel winningen en innamepunten al niet aan de norm; er worden steeds meer antropogene stoffen aangetroffen. Bovendien blijft het aantal geregistreerde stoffen stijgen; die in een steeds dichter bevolkt Nederland ook hun weg naar het water vinden. Toenemende bodemenergie- en aardwarmtesystemen kunnen in de toekomst ook zorgen voor verontreiniging van het grondwater. Toename van droogte door klimaatverandering, verzilting en hogere concentraties van verontreinigingen in het oppervlaktewater kunnen in de toekomst voor een verslechterde kwaliteit zorgen. Door de voorspelde drogere zomers zal de waterbeschikbaarheid afnemen door een beperktere grondwatervoorraad, verdamping van het oppervlaktewater en lagere afvoer van rivieren.
Tegelijkertijd neemt de drinkwatervraag juist in droge periodes toe.
1 Prognose: bevolkingsgroei trekt weer aan | CBS
2 Effectief geneesmiddelen uit afvalwater verwijderen – KWR (kwrwater.nl)
3 KNMI – KNMI’23-klimaatscenario’s
4 Deltabeslissing Ruimtelijke adaptatie | Drie thema’s | Deltaprogramma
5 Beleidsnota drinkwater 2021- 2026 - Hogere eisen aan de waterkwaliteitMet het toenemen van het aantal risico’s omtrent de waterkwaliteit, nemen ook de eisen aan dewaterkwaliteit toe. Deze eisen worden vanuit verschillende perspectieven gesteld: zowel vanuitvolksgezondheid als de impact op de ecologie en biodiversiteit. Vanuit Europa hebben deKaderrichtlijn water (KRW) en de nieuwe Richtlijn Stedelijk Afvalwater grote implicaties voor de waterketen. Om aan de richtlijnen te voldoen zullen aanzienlijke investeringen in zuiveringstechnieken noodzakelijk zijn. De Europese regels zorgen binnen de vrije markt voor een gelijk speelveld voor bedrijven.
- Focus op circulariteit en klimaatneutraal richting 2050 De Nederlandse overheid heeft als doel gesteld om in 2050 een volledig circulaire economie te hebben. In de weg hiernaartoe willen de waterschappen in 2030 al de helft minder primaire grondstoffen gebruiken. Ook de drinkwaterbedrijven maken zich op voor een circulaire watersectoren circulair drinkwaternet. Daarnaast zijn er met het oog op het verminderen van de klimaatverandering vanuit het Klimaatakkoord ambities om klimaatneutraal te worden. Nederland wil een vermindering uitstoot van broeikasgassen van 49% in 2030 en 95-100% in 2050 ten opzichte van de uitstoot in 1990. Waterschappen lopen vooruit en streven naar energieneutraal in 2025 en klimaatneutraal in 2035. Er wordt vol ingezet op de energietransitie. Vanuit de energietransitie is er een aantal onzekerheden richting 2050: zijn er voldoende grondstoffen beschikbaar, is er voldoende ruimte voor wind- en zonne-energie, kan het stroomnet de vraag aan?
- Druk op de ruimte Zowel bovengronds als ondergronds is de ruimte in Nederland schaars. De ruimtelijke puzzel is steeds lastiger te leggen en allerlei transities vragen ruimte: energie, biodiversiteit, mobiliteit, klimaat, voedsel/landbouw, digitaal, woningbouw.10 Bovendien zijn veel transities met elkaar verweven. Ook voor opgaven van de waterketen is ruimte nodig, denk hierbij aan nieuwe zuiveringen, energie- opwekking, terugwinnen grondstoffen, waterhergebruik faciliteren, behoud van natuur voor bescherming waterbronnen en waterbuffering om de waterbeschikbaarheid te garanderen.
- Innovatie, digitalisering en meten De verwachting is dat met nieuwe technieken een verschuiving naar een steeds meer digitaal gestuurd systeem plaatsvindt. Dit geldt onder andere voor peilbeheer, en de aansturing van zuiveringsprocessen. De technieken om waterkwaliteit te meten worden steeds verfijnder, met meer mogelijkheden om continu te meten. De digitalisering brengt ook verhoogd risico op het gebied van cybersecurity met zich mee.
- Uitvoeringscapaciteit overheid en markt De toenemende vergrijzing en de concurrentie met andere transities, zal voor een blijvende schaarste van technisch personeel zorgen richting 2050. Dit geldt zowel voor de overheidsinstanties, Toekomstvisie Waterketen 2050 en verder – WDOD Waterschappen-100-procent-circulair-in-2050.pdf (unievanwaterschappen.nl) Stip op de horizon Circulair Water 2050 Waterschappen klimaatneutraal in 2035 – Unie van Waterschappen Toekomst waterketen Rotterdam – Presentatie Arno van Prooijen, Gemeente Rotterdam Cybersecurity watersector – Unie van Waterschappen en Verkenning bij waterschappen: digitale transformatie heeft vooral impact op waterketen en watersysteem (h2owaternetwerk.nl)
- Verwevenheid met de internationale context
De Nederlandse context is niet meer los te zien van de internationale context. Door globalisering zijn we zijn steeds meer en complexer verweven. Internationale conflicten en pandemieën kunnen grote
invloed hebben op de situatie in Nederland. In de waterketen kan dit invloed hebben op de beschikbaarheid van grondstoffen en chemicaliën, de energieprijs, de economische aantrekkelijkheid etc. Ook bepalen EU-milieurichtlijnen vanuit het oogpunt van vrije handel en een gelijk economisch
speelveld binnen Europa in toenemende mate de kaders voor de emissie vanuit de waterketen. - Veranderende rol van de overheid
We komen uit een tijd van deregulering, decentralisatie van overheidstaken en weinig capaciteit voor Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH). In de laatste jaren zijn er juist meer sturende mechanismen vanuit de overheid, denk aan het gevoerde beleid rondom Water en Bodem sturend en het Interbestuurlijk programma Versterking VTH-stelsel (IBP VTH). Tegelijkertijd is er in de samenleving een toenemend wantrouwen ten aanzien van de instituties. Het is onzeker hoe de maatschappij en de rol van de overheid zich naar de toekomst zal ontwikkelen. De richting kan een grote invloed hebben in de keuzes die vanuit de overheid gemaakt worden.
Waterkennis 