Over de Unie

De Unie van Waterschappen is de vereniging van de Nederlandse waterschappen. Waterschappen zijn verantwoordelijk voor het beheer van waterkeringen, het regionale waterbeheer en het zuiveren van afvalwater. In totaal zijn er 21 waterschappen in Nederland.

De Unie van Waterschappen vertegenwoordigt de waterschappen in het nationale en internationale speelveld, behartigt de belangen van de waterschappen en stimuleert kennisuitwisseling en samenwerking.

Thema’s

Waterveiligheid

Veilig wonen, werken en recreëren in Nederland, grotendeels onder de zeespiegel: om dat mogelijk te maken, werken de dijkwerkers van de 21 waterschappen dagelijks met passie aan het onderhoud en beheer van de 3.700 kilometer aan dijken, stuwen en gemalen die ons land rijk is. Hiervoor wordt ambachtelijke kennis gecombineerd met de hightech en innovaties van vandaag. Naast het beheer en onderhoud aan dijken werken de waterschappen samen met Rijkswaterstaat aan de grootste Nederlandse dijkversterkingsoperatie sinds de Deltawerken: het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP).

Standpunt:

De waterschappen willen € 1,25 miljard extra investeren in het op koers houden van Nederlandse dijkversterkingen van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP).

Voorwaarde is dat alliantiepartner het Rijk ook € 1,25 miljard extra investeert en het Rijksdeel in de Voorjaarsnota 2025 beschikbaar komt. Het gaat om projecten die in de periode 2030-2036 in uitvoering gaan.

Ook afspraken over de lange termijn zijn nodig. Dijken zullen in de toekomst hoger en breder moeten worden. Dat gaat veel ruimte en geld kosten. De waterschappen pleiten daarom voor een langetermijnperspectief en een tijdige verhoging van het Deltafonds. Die afspraken liggen tot 2028 vast.

In alle ruimtelijke plannen voor de toekomst moet genoeg plek voor dijkversterkingen, rivierverruiming en het opvangen van water zijn. Ook waterbergingen (om water op te slaan bij extreme neerslag en om water vast te houden voor droge tijden) kosten veel ruimte. Water en bodem moeten sturend zijn bij ruimtelijke beslissingen.

Zonder dijk geen woonwijk

Zonder dijken, stuwen, gemalen en waterbergingsgebieden overstroomt een groot deel van Nederland. Het werk van de 21 Nederlandse waterschappen is daarom een belangrijke motor voor de economie en leefomgeving. Landen uit de hele wereld laten zich inspireren door het unieke Nederlandse waterbeheer onder de zeespiegel.

Nederland veilig houden

Door klimaatverandering stijgt de zeespiegel en daalt de bodem. Dit heeft een grote invloed op de waterveiligheid van ons land, zo tonen onder meer de IPCC-rapporten van de VN en de klimaatscenario’s van het KNMI. Daarnaast raken diverse andere transities waterveiligheid. Er is veel druk op de beperkte ruimte in Nederland door andere opgaven in het fysieke domein. Waterveiligheid vraagt om voortdurende aandacht.

Klimaatneutraal werken aan waterveiligheid

Het is de ambitie van de waterschappen om hun werk voor waterveiligheid zo klimaatneutraal en circulair mogelijk te doen. Altijd nemen zij de levensduur van dijken, keringen en de materialen mee in de beheer-, onderhoud- en versterkingsmaatregelen. Daarbij innoveren ze veel om de kosten te drukken en zo slim en doelmatig de gezamenlijke middelen te besteden. Daarnaast letten ze bij versterking op ruimtelijke inpassing en kwaliteit, en proberen de waterschappen zoveel mogelijk andere opgaven in hetzelfde gebied mee te nemen in samenwerking met de gebiedspartners.

Blijven innoveren: bloemrijke dijken

Behalve het bouwen en onderhouden van de dijken, spannen de waterschappen zich in om meer groen en bloemen op de dijken te laten groeien. Daarmee bieden de dijken ruimte aan biodiversiteit. Bovendien: hoe meer plantensoorten er op een dijk groeien, des te steviger de dijk. Een bloemrijke dijk is dus ook een veilige dijk.

Wat doet de Unie van Waterschappen aan waterveiligheid?

De Unie van Waterschappen oefent invloed uit op de ontwikkeling van (inter)nationaal beleid en wet- en regelgeving. Zo zorgt de Unie ervoor dat het beleid voor de waterschappen uitvoerbaar is en past bij de verantwoordelijkheden van de verschillende overheden. Namens de 21 waterschappen overlegt de Unie met het Rijk en diverse partijen. Dit om tot een goede uitvoering te komen van de belangrijke taak om voldoende bescherming bieden tegen overstromingen. Zo zijn we onder andere deelnemer in het kernteamoverleg zeespiegelstijging. Ook vertegenwoordigt de Unie de waterschappen in overleggen met het Rijk over uitvoerbaar beleid en de financiën van het HWBP. De Unie faciliteert afspraken tussen waterschappen zoals het Kader Zorgplicht en de omgang met regionale keringen.

Jeroen Haan is als Unie-bestuurslid verantwoordelijk voor het onderwerp waterveiligheid. Hij is samen met de directeur-generaal van Rijkswaterstaat voorzitter van het programmabestuur HWBP. Het bestuurslid wordt geadviseerd door beleidsadviseurs van de waterschappen en de standpunten worden bepaald via de Uniecommissie Waterkeringen (CWK) en de bijbehorende werkgroep Waterkeringen.

> Bekijk bij het Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) hoe de waterschappen samen met andere organisaties dagelijks de waterveiligheid in Nederland regelen

Waterkwaliteit

De kwaliteit van het Nederlandse oppervlaktewater moet worden verbeterd. Daar zijn de waterschappen op allerlei manieren mee bezig.

Standpunt:

Een goede kwaliteit van het water in sloten en plassen is van levensbelang.

Niet alleen voor de gezondheid van de mens, maar ook van de natuur. Waterschappen hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in het verbeteren van de waterkwaliteit. We blijven hier hard aan werken, maar ook landbouw, industrie, het Rijk en inwoners zijn aan zet.

De waterschappen zijn verantwoordelijk voor de waterkwaliteit in de kleinere wateren. Rijkswaterstaat is verantwoordelijk voor de grotere wateren zoals de Rijn en de Maas.

Kaderrichtlijn Water

De kwaliteit van het oppervlaktewater in Nederland moet aan bepaalde milieukwaliteitsnormen voldoen. Die zijn vastgelegd in de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW). De KRW stelt kaders waaraan het oppervlaktewater in Europa in 2027 moet voldoen.

Vervuiling van het water

Er zijn veel verschillende oorzaken waardoor het water nog niet overal schoon genoeg is. Denk aan riooloverstorten, lozingen van bedrijven, illegale lozingen, maar ook de afbraak van veenbodem of voedselrijke kwel kunnen invloed hebben. Soms wordt de waterkwaliteit beïnvloed door aanwezigheid van veel karpers of exotische rivierkreeften. De Nederlandse land- en tuinbouw is ook een oorzaak van vervuiling van het water. De belangrijkste probleemstoffen zijn nutriënten (voedingsstoffen), zware metalen en gewasbeschermingsmiddelen. Daarnaast vormen medicijnresten een steeds groter probleem. Hetzelfde geldt voor microplastics en PFAS.

> Ga voor meer gedetailleerde informatie naar het Waterkwaliteitsportaal

> Bezoek voor gedetailleerde cijfers het Compendium voor de Leefomgeving

Drugslozingen

De waterschappen zijn blij dat het Rijk extra geld beschikbaar stelt om synthetisch drugsafval te verwijderen. Waterschappen zijn verplicht om schade aan het oppervlaktewater zoveel mogelijk te voorkomen en beperken. Dit is onderdeel van de algemene zorgplicht. Door drugslozingen op het riool of oppervlaktewater kan een rioolwaterzuiveringinstallatie (rwzi) ontregeld raken en in het ergste geval stil komen te liggen. Door deze verbeterde financiële regeling kan milieuschade aan bodem, grond en oppervlaktewater beter worden voorkomen. Er kan immers sneller gesaneerd worden. Ook als er geen schuldige of verantwoordelijke voor de drugsafvaldumping kan worden aangewezen.

Hoe verbeteren de waterschappen de waterkwaliteit?

De waterschappen werken op een aantal manieren aan de verbetering van de waterkwaliteit. Zo zuiveren zij het rioolwater op de rioolwaterzuiveringsinstallaties (rwzi’s) voordat het in het oppervlaktewater terechtkomt. Bedrijven moeten aan lozingseisen voldoen voordat zij hun afvalwater in de rivieren mogen lozen. Hier moeten zij een vergunning voor aanvragen. Handhavers van de waterschappen controleren of deze bedrijven zich wel aan de lozingsnormen van hun vergunning houden.

Wat doet de Unie van Waterschappen?

De Unie van Waterschappen brengt mogelijkheden om de waterkwaliteit te verbeteren in kaart en beïnvloedt de totstandkoming van landelijk beleid. We brengen het belang van een goede waterkwaliteit voor de maatschappij onder de aandacht van het publiek en de politiek.

Waterkwantiteit

Het waterkwantiteitsbeheer gaat over de zorg voor het op peil houden en aan- en afvoeren van het oppervlaktewater. Dit beheer wordt afgestemd op de eisen die de aanwezige functies in het gebied (wonen, landbouw, natuur) stellen. Inzet van de waterschappen is de zorg voor het juiste waterpeil en het voorkomen van te veel water (wateroverlast) of te weinig water (watertekort).

De waterschappen zijn, samen met Rijkswaterstaat, de waterbeheerders in Nederland. Zij moeten ervoor zorgen dat er voldoende en schoon water is en dat Nederland beschermd is tegen overstromingen. Rijkswaterstaat focust daarbij op het beheer van grote wateren zoals meren en rivieren. De waterschappen zijn verantwoordelijk voor de regionale wateren zoals beken, sloten en kanalen. Daarnaast zijn de waterschappen verantwoordelijk voor de zuivering van rioolwater.

Grondwater

Als waterbeheerder van de regionale watersystemen zijn de waterschappen medeverantwoordelijk voor het grondwaterbeheer en streven zij naar een goede grondwaterbalans. Zoet grondwater van goede kwaliteit is beperkt beschikbaar. Verschillende partijen maken hier gebruik van, zoals drinkwaterbedrijven, industrie en landbouw. Het is daarom belangrijk dat er voldoende grondwater is.

Droogte

In een periode van droogte moeten de waterschappen als waterbeheerders zorgen voor zoveel mogelijk zoet water. Dat doen ze door water vast te houden en te bufferen en het beschikbare water optimaal te verdelen.

Wanneer de droogte lang aanhoudt en er sprake is van een zoetwatertekort, wordt aan de hand van de verdringingsreeks bepaald hoe we het water verdelen. De verdringingsreeks is vastgelegd in de Waterwet en bepaalt hoe het schaarse zoete water wordt verdeeld over de watergebruikers, zoals landbouw, natuur, scheepvaart en drinkwaterbedrijven. Bij de verdeling wordt gekeken naar onomkeerbare en onherstelbare schade en primaire levensbehoeften.

Water in ruimtelijke ordening

Hoeveel water beschikbaar is vormt ook een belangrijke randvoorwaarde bij de ruimtelijke inrichting, bijvoorbeeld bij locatiekeuze voor woningbouw of voor de keuze voor bepaalde teelten in de landbouw. Waterschappen zetten hun expertise in bij de beslissingen over ruimtelijke ordening. Daarvoor is het wel van belang dat ze in een vroeg stadium betrokken zijn bij het opstellen van ruimtelijke plannen en besluiten.

Wat doet de Unie van Waterschappen?

Het waterkwantiteitsbeheer van de waterschappen is per definitie regionaal maatwerk, afgestemd op de eigenschappen en functies van een gebied. De Unie van Waterschappen werkt mee aan de landelijke strategie en kaders vanuit het Deltaprogramma, het Nationaal Waterprogramma en de Nationale Omgevingsvisie. Ook neemt de Unie deel aan de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling bij (dreigende) watertekorten.